Agata Bzdyń ENG Agata Bzdyń FR Agata Bzdyń PL
BLOG
01.04.2020

PRAWO DO SPRAWIEDLIWEGO PROCESU PRZED TRYBUNAŁEM KONSTYTUCYJNYM


Europejski Trybunał Praw Człowieka opublikował wczoraj wyrok w sprawie Dos Santos Calado i inni przeciwko Portugalii (skargi nr 5997/14 68143/16 78841/16), w którym orzekł o naruszeniu przez Portugalię art. 6 § 1 Konwencji, gwarantującego m.in. prawo do sprawiedliwego procesu.
 

ZARZUTY SKARGI DO EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU PRAW CZŁOWIEKA

 

W sprawie tej skarżący zarzucili portugalskiemu Trybunałowi Konstytucyjnemu zbytni formalizm przy rozpoznawaniu ich skarg, skutkujący ich odrzuceniem, co w konsekwencji miało prowadzić do naruszenia ich prawa dostępu do sądu.
Podkreślić należy, że w każdej sprawie w Portugalii, w której skarżący kwestionuje konstytucyjność przepisów ustawy, na podstawie której wydano decyzje mające skutki w sferze jego praw i wolności, zobowiązany jest on do wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego. Z tego też względu Europejski Trybunał Praw Człowieka uznaje skargę do Trybunału Konstytucyjnego za środek krajowy, który skarżący musi wykorzystać przed wystąpieniem ze skargą do Strasbourga.
 

MOTYWY WYROKU TRYBUNAŁU PRAW CZŁOWIEKA

 
W omawianej sprawie portugalskiej odrzucenie skarg zostało uznane za błędne wobec wskazania przez skarżących ustępu przepisu portugalskiej ustawy o funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego, na którym opierali swoją skargę, mimo że właściwa podstawa prawna jasno wynikała z jej treści. Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że portugalski Trybunał Konstytucyjny wykazał się zbytnim formalizmem w rozpoznawaniu tej sprawy i zasądził na rzecz dwojga skarżących po 3,300 Euro tytułem słusznego zadośćuczynienia. W ocenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka portugalski Trybunał Konstytucyjny mógł albo rozpoznać skargę w oparciu o jej treść (ignorując przy tym błędną podstawę prawną), albo wezwać skarżących do usunięcia braku formalnego poprzez wskazanie właściwego ustępu przepisu. Natychmiastowe odrzucenie skargi w istocie pozbawiło ich prawa do rozpoznania sprawy przez sąd ostatniej instancji.
 
 

SKARGA KONSTYTUCYJNA W SPRAWACH PRZECIWKO POLSCE

 
Na marginesie należy zaznaczyć, że podobne stanowisko Europejski Trybunał Praw Człowieka prezentuje wobec polskiej skargi konstytucyjnej. W decyzji w sprawie Szott-Medyńska przeciwko Polsce (nr skargi 47414/99) wskazał bowiem, że w 2 przypadkach:
1) gdy skarżący kwestionuje konstytucyjność przepisów, na podstawie których władze krajowe zadecydowały o jego prawach i obowiązkach,
2) gdy stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny braku zgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których oparto decyzję w indywidualnej sprawie skarżącego będzie prowadziło do wznowienia postępowania w jego sprawie.
W tych dwóch przypadkach Trybunał strasbourski uznaje, że skarga konstytucyjna jest efektywnym środkiem odwoławczym w postępowaniu krajowym i przed wniesieniem skargi do Strasbourga skarżący ma obowiązek skorzystać z niej. Zatem, w mojej ocenie, w tych przypadkach również postępowanie przed polskim Trybunałem Konstytucyjnym musi spełniać wymogi rzetelnego procesu wskazane w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wydanych na kanwie art. 6 Konwencji.
 

UCHYBIENIA PROCEDURALNE I SĘDZIOWIE DUBLERZY

 

Wyrok przeciwko Portugalii jest o tyle istotny, że dotyczy uchybień proceduralnych w dwóch postępowaniach przed tamtejszym Trybunałem Konstytucyjnym, zainicjowanych indywidualnymi skargami. Podobną sprawę kilka miesięcy temu Europejski Trybunał Praw Człowieka zakomunikował polskiemu Rządowi. Skargę wniosła spółka Xero Flor sp. z o.o. (skarga nr 4907/18) na podstawie art. 6 Konwencji i zarzuciła w niej, że nieprawidłowa obsada polskiego Trybunału Konstytucyjnego przez tzw. sędziów dublerów, tj. osoby wybrane przez Sejm na miejsca uprzednio obsadzone, naruszyła jej prawo do rzetelnego procesu. W sprawie spółki Xero Flor, polski Trybunał Konstytucyjny odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania stosunkiem głosów 3-2. W składzie orzekającym zasiadał jeden z dublerów, prof. M. Muszyński (piastujący obecnie funkcję wiceprezesa TK).
W swojej niedawnej publikacji na łamach Rzeczpospolitej pan prof. Muszyński stwierdził, że Europejski Trybunał Praw Człowieka nie ma kompetencji, aby orzekać w tej sprawie, albowiem art. 6 Konwencji nie stosuje się do Trybunału Konstytucyjnego, który według prof. Muszyńskiego sądem nie jest, a zatem nie musi być obsadzony zgodnie z Konwencją. Wyrok w sprawie Dos Santos Calado i inni zdaje się obalać przedstawiona przez niego tezę.
 
 

KONSEKWENCJE

 
Przyjęte w sprawie przeciwko Portugalii podejście Europejskiego Trybunału Praw Człowieka daje nadzieję na podobny rezultat w sprawie polskiej, której może stanowić pierwszy krok na długiej drodze do przywrócenia „normalności” w Trybunale Konstytucyjnym. Obecnie bowiem nie można uznać, że skarga konstytucyjna stanowi skuteczny środek odwoławczy w rozumieniu Konwencji. Zdają sobie z tego sprawę także sądy powszechne, które stopniowo przestają kierować do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawne. W sprawie, którą prowadzę pro bono w ramach Programu Spraw Precedensowych Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka 23 grudnia 2019 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie (sygn. akt: III AUz 1097/19) uchylił postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie dotyczące zawieszenia postępowania w sprawie obniżenia emerytur mundurowych, czyli tzw. „dezubekizacji”. Zawieszenie to było uzasadniane tym, że sąd pierwszej instancji chciał oczekiwać na odpowiedź na pytania prawne zadane przez inny skład Sądu Okręgowego w Warszawie do TK, na które TK najwyraźniej nie ma zamiaru odpowiadać.

Wasze komentarze


Brak komentarzy

Dodaj komentarz

Kontakt

KANCELARIA RADCY PRAWNEGO AGATA BZDYŃ

Marszałkowska Center - Spaces

ul. Marszałkowska 126/134, 00-008 WARSZAWA

Tel. Komórkowy: +48 733 310 782

abzdyn@agatabzdyn-legal.pl

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb.
Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.    

spacja bydgoszcz    spacja bydgoszcz