Agata Bzdyń ENG Agata Bzdyń FR Agata Bzdyń PL

BLOG

20.03.2020

ODMOWA LECZENIA PACJENTA A PRAWA CZŁOWIEKA


W dniu 14 lutego 2020 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasbourgu zakomunikował Rządowi RP sprawę Państwa Smolarkiewiczów (nr skargi 17101/17). Problem, którym Trybuał w Strasbourgu zdecydował się zająć dotyczy obowiązków Państwa w zakresie ochrony zdrowia (i w konsekwencji życia syna skarżących) na podstawie art. 2 Konwencji. Europejski Trybunał Praw Człowieka postanowił zapytać władze polskie, czy Państwo zrobiło wszystko, aby chronić życie syna skarżących. Ponadto, Trybunał odpowie, czy postępowanie przed Zespołem Koordynacyjny do spraw Chorób Ultrarzadkich jest efektywnym środkiem krajowym w rozumieniu Konwencji.
Sprawa ta w swojej istocie dotyczy zaprzestania leczenia pacjenta wobec stwierdzenia przez lekarzy, że dalsze leczenie nie przynosi oczekiwanych efektów. Jednakże, czy w czasie szalejącego wirusa COVID-19 lekarze nie staną przed podobnym wyborem?
 

STAN FAKTYCZNY SPRAWY

 
W 1996 roku urodził się Syn małżeństwa Lucyny Agaty oraz Marka Smolarkiewiczów (dalej jako: „Skarżący”), u którego pięć lat później została zdiagnozowana bardzo rzadka choroba genetyczna - Mukopolisacharydoza typu II, znana także jako syndrom Huntera. W 2009 r. Syn Skarżących został zakwalifikowany do programu leczenia prowadzonego przez NFZ, podczas którego chorych poddaje się kosztownej terapii zastępczej lekiem Elaprase. W trakcie terapii ogólny stan pacjenta ulegał stopniowej poprawie. W raportach sporządzanych w trakcie leczenia, wskazywano na poprawę funkcji psychologicznych i fizjologicznych syna Skarżących.
Decyzją z dnia 14 maja 2015 roku Zespół Koordynacyjny do spraw Chorób Ultrarzadkich (dalej: „Zespół”) zadecydował o wyłączeniu Syna Skarżących z refundowanego programu leczenia z uwagi na brak zauważalnych efektów terapii. Powyższa decyzja została zaskarżona przez lekarkę pierwszego kontaktu odpowiedzialną za leczenie chłopca, która powołując się na szereg badań klinicznych zaalarmowała, że zaprzestanie podawania enzymu będzie skutkowało znacznym pogorszeniem stanu pacjenta - do tego stopnia, że skutkiem decyzji o zaprzestaniu podawania leku Elaprase może być nawet śmierć pacjenta. Ponadto podkreśliła, że jako lekarz prowadzący, odnotowała znaczną poprawę funkcji życiowych u Syna Skarżących (m.in. psychologicznych oraz neurologicznych), a efekty terapii były zgodne z jej oczekiwaniami.  Miesiąc później Zespół potwierdził wcześniej wydaną decyzję o zaprzestaniu podawania leku stwierdzając, że podnoszona poprawa stanu chorego w trakcie programu to prawdopodobnie naturalny skutek związany z wejściem pacjenta w stadium dojrzewania.
Skarżący w sierpniu 2015 r. wnieśli w imieniu Syna wniosek o potwierdzenie uprawnień Syna do kontynuacji specjalistycznej opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. W odpowiedzi otrzymali jedynie potwierdzenie o uprawnieniu do opieki świadczonej przez krajową służbę zdrowia i informację, że o specjalistycznej terapii zadecyduje ponownie Zespół. W tym przedmiocie nie wydano ostatecznie decyzji, jednakże Skarżący wnieśli odwołanie. 15 stycznia 2016 roku Dyrektor Departamentu Gospodarki Lekami NFZ uznał, że w tej sprawie nie została wydana decyzja administracyjna, więc odwołanie jest bezzasadne. Syn Skarżących zmarł rok po wydaniu decyzji Zespołu o zaprzestaniu terapii – 3 września 2016 roku.
 

KRAJOWE ŚRODKI ODWOŁAWCZE

 
Skarżący złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, która została uznana za niedopuszczalną. Według WSA decyzja wydana przez Zespół w przedmiocie przerwania terapii Syna Skarżących nie jest decyzją w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a w związku z tym nie mogła zostać zaskarżone przed sądem administracyjnym. Skarżący nie zdecydowali się na wniesienie skargi kasacyjnej do NSA z uwagi na śmierć syna.
 

PRAWO KRAJOWE

 
Zgodnie z art. 68 Konstytucji RP1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia. 2. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa.”
Na podstawie art. 31d Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która określa zakres świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, zostało wydane Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu poszczególnych programów zdrowotnych. Rozporządzenie ustalało zasady leczenia osób z Syndromem Huntera. Wskazywało także sytuacje, kiedy takie leczenie mogło zostać przerwane, a mianowicie wymieniało następujące, enumeratywnie wyliczone powody: ciąży lub karmienia piersią, obecności poważnych wad rozwojowych lub chorób współistniejących oraz znaczny postęp choroby pomimo leczenia.
W skład Zespołu, który zadecydował o wykluczeniu z terapii, mimo świadomości skutków, jakie mogą z tego powodu nastąpić, wchodzili lekarze ze specjalizacjami niezbędnymi do weryfikacji oraz terapii chorób ultrarzadkich. Dlatego też w tym miejscu można także przywołać art. 7 Kodeksu Etyki Lekarskiej, który odnosi się do kwestii odmowy leczenia, zarówno na etapie podjęcia leczenia, jak i jego kontynuacji. Treść artykułu wskazuje, że lekarz może odstąpić od leczenia jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Podstawą odmowy świadczenia zdrowotnego powinna być wnikliwa analiza skuteczności terapii oraz potencjalnych skutków takiej decyzji.
 

SKARGA DO EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU PRAW CZŁOWIEKA

 
W skardze do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka skarżący podnieśli, że decyzja o zaprzestaniu podawaniu leku Elaprase i niekontynuowaniu leczenia jest naruszeniem obowiązków państwa wynikających z art. 2 Konwencji (gwarantującego prawo do życia). Zgodnie z literaturą, art. 2 Konwencji nakłada na Państwa będące stronami Konwencji dwa rodzaje obowiązków: obowiązek negatywny polegający na zakazie umyślnego zadawania śmierci oraz obowiązek pozytywny, który zobowiązuje do podjęcia wszelkich środków niezbędnych do ochrony życia osób. Ponadto Skarżący w złożonej skardze wskazali na brak możliwości wniesienia skutecznego środka odwoławczego na poziomie krajowym od decyzji Zespołu, co stanowi pogwałcenie art. 13 Konwencji. W omawianej sytuacji wyraźnie wynika, że nie istniała możliwość skorzystania z postępowania krajowego. Warto zaznaczyć, że art. 13 ma charakter akcesoryjny i nie może w skargach „występować” sam, lecz zawsze musi pojawić się na tle zarzutu naruszenia jednego z materialnych postanowień Konwencji (w tym przypadku art. 2 Konwencji).

 

INNE CIEKAWE WYROKI EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU PRAW CZŁOWIEKA

 
Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie już od wypowiadał się na temat obowiązków Państwa w zakresie ochrony życia i końca życia. W szczególności warto wskazać, że ETPCz uznał, że nie doszło do naruszenia prawa skarżącej (w tym pod art. 2, 3, 8, 9, 14) EKPCz, która w związku ze swoją terminalną chorobą domagała się prawa do zakończenia swojego życia (Pretty v. UK, nr skargi 2346/02).
Natomiast w sprawie Gross v. Switzerland (skarga nr 67810/10) w wyroku Izby (7 sędziów) Trybunał uznał naruszenie art. 8 Konwencji przez Szwajcarię w związku z odmową przyznania poważnie chorej, starszej kobiecie-skarżącej prawa do wspomaganego samobójstwa i otrzymania od władz Szwajcarii odpowiedniej śmiertelnej dawki leku. Sprawa ta jest o tyle ciekawa, że po wyroku Izby okazało się, że pani Gross już nie żyła, a komunikacja między prawnikiem reprezentującym ją przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka odbywała się za pośrednictwem osoby trzeciej, która zataiła przed prawnikiem fakt, że skarżąca zmarła w toku postępowania. W konsekwencji Wielka Izba ETPCz na wniosek rządu Szwajcarii podjęła sprawę i uznała, że w tym przypadku doszło do nadużycia prawa do skargi, a tym samym jest ona niedopuszczalna.
Kolejną istotną sprawą z zakresu art. 2 Konwencji jest sprawa Lambert i inni v. Francji (nr skargi 46043/14).  W tym przypadku skargę wnieśli rodzice i dalsza rodzina Pana Lambert, który od kilku lat leżał w śpiączce, przyłączony do aparatury podtrzymującej podstawowe funkcje życiowe. Skarżący zarzucali, że wykonanie decyzji Conseil d’Etat pozwalającej na odłączenie go od tej aparatury naruszy jego prawo do życia. Trybunał nie zgodził się ze skarżącymi uznając, że nie doszło do naruszenia art. 2 Konwencji. W uzasadnieniu wskazał, że w zakresie decyzji o zakończeniu życia musi przyznać Państwom duży margines swobodnej decyzji. W tym przypadku Trybunał uznał, że francuskie prawo krajowe w pełni zabezpieczało interes zarówno osoby pacjenta, jak też jego najbliższych, pozwalając im na kwestionowanie decyzji komisji lekarskiej dotyczącej odłączenia aparatury podtrzymującej życie.
 

PODSUMOWANIE

 
Ten ostatni element różni sprawę francuską Lambert i inni v. Francji od sprawy polskiej wniesionej przez Państwa Smolarkiewiczów. Tym samym, w mojej ocenie, istnieje duże prawdopodobieństwo, że Europejski Trybunał Praw Człowieka uzna, że Polska naruszyła art. 2 Konwencji samodzielnie, jak też w związku z art. 13. To prawdopodobieństwo zwiększone jest również przez fakt, że nie tylko w zakresie dostępu do leczenia osób z zespołem Huntera pacjenci i ich rodziny nie mają skutecznego środka odwoławczego od decyzji lekarzy. Podobnie rzecz się ma z prawem sprzeciwu pacjenta w sprawach dotyczących np. aborcji. Już ponad 13 lat jako niewykonany przez Polskę widnieje na agendzie Komitetu Ministrów Rady Europy wyrok Alicji Tysiąc v. Polsce (skarga nr 5410/03), która zarzucała właśnie brak efektywnej możliwości odwołania się od decyzji lekarzy odmawiających jej prawa do aborcji.

Wasze komentarze


Brak komentarzy

Dodaj komentarz

Contact

LEGAL ADVISOR’S OFFICE AGATA BZDYŃ

Marszałkowska Center - Spaces

ul. Marszałkowska 126/134, 00-008 WARSZAWA

Mobile: +48 733 310 782

abzdyn@agatabzdyn-legal.pl

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb.
Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.    

spacja bydgoszcz    spacja bydgoszcz